‘Echte compassie is vanuit een gevoel van medeleven je kunnen inleven in een ander levend wezen.’ En dat kan eigenlijk alleen maar als je diezelfde compassie oefent op jezelf en de wereld.
‘Nu hoor ik je denken.’ Oefenen?
Ja, oefenen. Er is een boeddhistische methode ‘Tonglen’ waarin je tijdens je meditatie visualiseert dat je zwarte rook inademt en vervolgens liefde, geluk en licht uitademt naar die wezens die het nodig hebben of juist op datgene waar je boos of verdrietig over bent. En het is toepasbaar op alles en iedereen.
Stel je voor dat je op dit moment iemand bent die best angstig of boos in de wereld staat. Je leest het nieuws, je ziet een deel van de wereld afglijden in een diep zwart gat, je ziet mensen die het veroorzaken, je vormt een mening en gaat mee in de steeds zwaarder voelende gedachtenstroom. Het veroorzaakt lijden. Lijden, vaak veroorzaakt vanuit machteloosheid. Maar het kan ook zijn dat je persoonlijke trauma’s hebt waar je je gedrag naar buiten toe uit zelfbescherming op toepast.
Ik stel het even heel kort samengevat.
Ik wil graag met je delen wat Tonglen met mij heeft gedaan de afgelopen jaren en wat de effecten zijn.
Ik begon met Tonglen toen ik een jaar of 25 was. Mijn leven stond op z’n kop door allemaal factoren om me heen die direct effect hadden op hoe ik me voelde. En ik gleed af in een depressie die uitzichtloos leek.
Misschien is dat ook wel het pad van een jong volwassene… De één maakt carrière, past zich naadloos aan aan de verwachtingen van de omgeving. Maar ik kon dat niet. Ik voelde alleen maar diep verdriet afgescheidenheid en onzekerheid. Ik zocht externe bevestigingen in genotsmiddelen, buitensporig feesten en had mezelf een masker aangemeten waarin ik voor de buitenwereld redelijk zeker leek. Maar die binnenwereld, die leek kapot.
Toen het echt niet meer ging zocht ik hulp binnen de GGZ; ik kreeg therapieën die veel goeds meegaven, maar er bleef altijd een stuk gemis alsof er iets niet klopte in mijn leven waar ik gewoon mijn vinger niet op kon leggen.
Ik voelde me destijds, alsof ik geen identiteit had, geen bestaansrecht, want als ik me niet kon conformeren aan de wereld om me heen wat had leven dan voor zin?
Op een middag liep ik in het bos, het was net lente en ik zag een klein beekje waar ik ging zitten. Dat was het eerste moment sinds een lange duistere periode waar ik de warmte van de zon voelde, het ruizen van de wind door de bomen en het vrolijke geklater van het water dat voorbij stroomde.
Er was niemand. Alleen ik.
Het was zo’n moment dat ik me ineens verbonden voelde met alles wat er op dat moment om me heen was. En ik snapte niet waar dat gevoel ineens vandaan kwam. Ik had een boek bij me van Pema Chodron en ze schreef over het menselijk lijden en hoe je daarop kunt mediteren.
En zo geschiede mijn eerste Tonglen meditatie. Buiten in een heel verwarrend moment.
Er gebeurde niet zoveel. Althans ik was daar gewoon, maar het had enorme emotionele impact. Ik moest huilen, lachen, weer huilen en voelde mezelf als levend wezen onderdeel zijn van een groter geheel. En misschien wist ik nog niet hoe mijn toekomst eruit ging zien, maar er was ineens hoop.
Inmiddels ben ik bijna 48 en heb ik een soort stabiliteit gevonden die alles wat er in het leven zichtbaar wordt gemaakt, welkom is. Positief en negatief.
Begrijp me niet verkeerd. Ik ben niet verlicht, ik heb alleen een diep lijden doormaakt net als heel veel andere mensen. Vanuit daar heb ik een vertrouwen ontwikkeld dat alles op je weg (waar ook naartoe) een verlichtingsmoment heeft waarin hoop zich kan ontwikkelen. Zonder hoop is er geen vertrouwen. En zonder hoop is er ook geen compassie, omdat het gevoel heel vaak wordt ondergesneeuwd door alle andere zaken die belangrijk lijken te zijn.
Vandaag vond ik een uitgeputte hommel in de slaapkamer. Het beestje leek dood, maar toen ik zachtjes blies bewoog een pootje heel traag.
Ik pakte een kaartje en een kopje en probeerde haar voorzichtig op het kaartje te duwen. Ze was echt uitgeput.
Toen het was gelukt en ik haar mee naar buiten nam zette ik haar recht voor een maagdenpalm bloem. Met alle kracht die ze had duwde ze zichzelf bij de bloem naar binnen om het nectar op te zuigen. Af en toe viel ze in slaap om vervolgens weer wakker te worden en verder de bloem leeg te halen.
De hommel gaf me een levensles en tegelijkertijd een diepe collectieve herinnering. Compassie is de enige manier voor levende wezens om te kunnen (over)leven. Ik heb het daarin niet over instinctieve behoeftes, maar wel over een bewustzijnsvorm waarin we in elke situatie terug kunnen komen bij vriendelijkheid.
Zelfs als je niet vriendelijk kunt zijn voor jezelf, betekent dit niet dat je het ook niet voor anderen kunt zijn. Maar als je vriendelijkheid oefent dan komt de compassie, de aanvaarding van je eigen bestaansrecht en identiteit vanzelf en wordt het ook makkelijker om compassie voor anderen op te brengen.
Toen ik net keek, was de hommel verdwenen. Het voelde goed om zoiets kleins, bewust te helpen om door te leven.
Als we allemaal zouden proberen om niet afgescheiden te raken van elkaar, maar proberen om elkaar in de moeilijkste situatie toch vriendelijkheid te gunnen dan komen we er wel. In ieder geval maak je bij toepassing van Tonglen een bewuste keus om niet meer mee te gaan in een negatieve stroom en vertrouwen te houden in alles wat menselijk is.
Note: We zijn allemaal mensen. Je hoeft echt geen heilige te zijn om een goed mens te zijn. Adem diep in en visualiseer de zwarte rook als alle negativiteit. Houd de adem een paar seconde vast en visualiseer dan de uitademing als witte rook. Je hoeft er niets bij te voelen, iets te begrijpen, maar het gewoon doen.